پستانداران

 

 
 

 

 

 

پستانداران پیشرفته‌ترین مهره‌داران هستند. اعضای آنها در اکثر اکوسیستمهای دنیا جانوران غالب بوده و نقش تعیین کننده‌ای در زنجیره‌های غذایی دارند. پستانداران گرچه از نقطه نظر تنوع و فراوانی بسیار کمتر از جانواران دیگر و حتی مهره‌داران دیگرند (پرندگان و ماهیان) ولی بخاطر پیچیدگی دستگاههای بدن ، و بخصوص سیستم عصبی و مغز پیشرفته‌تر و بزرگتر نقش کلیدی در بسیاری از اکوسیستمها دارند. پستانداران جانورانی هستند که دارای مو بوده و غدد شیری دارند. معمولا دارای دندانهای متنوعی هستند که درون حفره دندانی جای می‌گیرد.


 

 

رده بندی پستانداران

 

پستانداران را به دو زیر رده تقسیم می‌کنند.

         زیررده Prototheria

         زیررده Theria

 

زیر رده Prototheria

پستانداران تخم‌گذاری هستند که دارای لوله تناسلی ، ادراری و دفعی مشترک هستند. یعنی دارای کلوآک می‌باشند. به همین دلیل به تنها راسته باقی مانده آنها Monotremata (تک حفره‌ای) می گویند. اکیدنه و پلاتی پوس از نمونه‌های بارز و مشخص این راسته است. استخوانهای کمربند سینه‌ای شامل ، کتف ، بین ترقوه‌ای ، غرابی ، پیش غرابی و ترقوه است در دوران بلوغ فاقد دندان هستند. استخوان فوق لگنی به لگن متصل است.

 

زیررده Theria

در استخوانهای کمربند سینه‌ای، پیش غرابی و بین ترقوه‌ای وجود ندارد. به دو بالا راسته و 18 راسته تقسیم می‌شوند.

 

بالا راسته Metatheria

نوزاد نارس متولد می‌شود و در کیسه مادر به نوک پستان می‌چسبد و رشد خود را کامل می‌کند. کمربند سینه‌ای شامل کتف ، ترقوه و غرابی است. استخوان کیسه به استخوان لگن متصل است مانند راسته منحصر به فرد Marsupiala. اکثر گونه‌های این راسته در استالیا و جزایر اطراف یافت می‌شود نظیر باندیکوت ، نام بت ، کوآلا ، فالانژر ، والابی و کانگورو. آپوسوم کیسه داری است که در آمریکا زیست می‌کند.


 

 

بالا راسته Eutheria

پستانداران زنده‌زایی هستند که جفت دارند فاقد استخوان کیسه هستند. دارای 17 راسته‌اند.

 

         راسته حشره خوران Insectivora : دارای پوزه بلند ، چشمهای ریز و کوچک ، دست و پا دارای 5 انگشت است مانند خار پشت Erinacidae ، حشره خوارها Soricidae و حفار Tolpidae.

          : Dermoptera راسته پوست بالان روازهای کوتاه انجام می‌دهند، اندازه دست و پا یکسان است، دم به عنوان چتر نجات عمل می‌کند. مانند Colugo یا لمور پرنده در آسیای جنوب شرقی ، اندازه بدن کمتر از نیم متر می‌باشد.

         راسته خفاشها: تنها پستاندارانی هستند که قدرت پرواز واقعی دارند. انگشتان دست رشد زیادی نموده و پوست گسترده و وسیع ، انگشتان دست را به پا و دم متصل می‌کند. پاها به مراتب کوچکتر از دستهاست. شامل خفاش میوه خوار و خفاشهای کوچک جثه‌ای که حشره خوار هستند. تنها خفاش خون آشام که به پستانداران بزرگتر حمله‌ور شده و خونشان را می‌مکد به نام Vampire در آمریکای مرکزی و جنوبی زندگی می‌کنند.

          : Primata  راسته نخستیهانیمکره‌های مغز بسیار توسعه یافته است. چشمها در جلوی سر واقع شده‌اند. انگشت شصت در پا و یا دست طوری قرار گرفته که گرفتن اجسام را امکان‌پذیر می‌سازد. این انگشت در مقابل چهار انگشت دیگر قرار می‌گیرد. مانند میمونهای دم‌دار آسیایی ، آفریقایی و آمریکایی مانند بابون و یا میمونهای بی‌دم آسیایی و آفریقایی مانند گوریل و ماداگاسکار مانند لمور.

          : Edentata   راسته بدون دندانها مانند مورچه خوار تنبل.

         : Pholidota  راسته مورچه خوار فلس‌دار یا پانگولین.

          : Tubulidentata  راستهدهان گردان آردوارک.

        Lagomorpha راسته

          : Rodentia  راستهبسیاری از افراد موشها ، سنجابها و خرگوشها را به عنوان یک گروه و تحت نام جوندگان می‌شناسند. و گر چه عادات و رفتار و حتی برخی از اندامها بدن خرگوشها نظیر جوندگان ممکن است شبیه جلوه کند اما تفاوتهایشان بیش از شباهتهایشان است.


 

 

         نهنگها Cetacea راسته : شامل دو زیر راسته است. زیر راسته نهنگهای بالن‌دار (بدون دندان) و زیر راسته نهنگهای دندان‌دار.

         گوشتخواران Carnivora راسته : این راسته شامل پستاندارانی است که دارای دندان نیش بلند و دندانهای گوشت‌بر آسیا و پیش آسیا با لبه‌های برنده و تیز هستند. گربه سانان بیشترین عادت گوشتخواری را داشته و اندامهایش جهت ردیابی صید و شکار حیوانات تخصص یافته‌تر است. خرسها بیشتر تمایل به همه چیز خواری و حتی گیاهخواری دارند و به همین جهت دندانهای گوشت‌بر آنها نسبتا کوتاه و نامشخص است. به استثنای خرس قطبی. سمورها ، راکونها ، گربه‌ها ، سگ سانان ، خرسها و کفتارها راسته گوشتخواران را تشکیل می‌دهند.

          : Pinnipedia  راستهسیلها Seala دست و پا دارای پرده شناست. دم کوتاه و بجز موارد محدود از آب خارج نمی‌شوند. در بسیاری از سیلها لاله گوش دیده نمی شود و حیوان به زحمت خارج از آب روی زمین راه می‌رود.

         Probosidea  راسته : فیلها که خرطومشان از بینی و لب فوقانی شکل گرفته و عاج در حقیقت دندانهای پیش طویل شده است.

          : Hyracoidea  راستهظاهرا به خرگوشها و جوندگان شباهت دارد ولی علیرغم ظاهر و جثه کوچکش نزدیکترین خویشاوند فیل محسوب می‌شود.

         : Sirenia  راسته گاو دریایی جانورانی هستند درشت جثه ، علفخوار و آبزی دارای باله دمی و دستهای شناگرند. ساکن آبهای کم عمق‌اند.

          : Perissodactyla  راسته فرد سمانشامل اسب ، گورخر و کرگدن است. دارای معده ساده و جثه بزرگ هستند.

          Artiodactyla  راسته زوج سمان: شامل شترها ، گراز ، گوزنها و زرافه‌ها است.